Жимсний ялаа ялзарсан жимс эсвэл хосоо хайхдаа үнэрийн ул мөрийг даган нисдэг. Гэвч байгалийн нөхцөлд агаарын урсгалын нөлөөгөөр үнэрийн урсгал нь тогтворгүй, тасархай, эмх замбараагүй байдаг байна. Ялаа үнэрийг үе үе, өөр өөр чиглэлээс мэдрэх бөгөөд дараагийн үнэр ирэх эсэх нь ч тодорхойгүй байдаг. Ийм жижиг тархитай шавж энэхүү эмх замбараагүй дохиог хэрхэн боловсруулж, эх үүсвэрийг олдог нь урт хугацааны туршид эрдэмтдийн анхаарлыг татаж иржээ.
"Surge and cast" загвар
Биологичдын дунд удаан хугацаанд хүлээн зөвшөөрөгдсөн "surge and cast" буюу "давалгаалах ба хаях" загварт ялааг зөвхөн төрөлхийн рефлексээрээ удирддаг гэж үздэг байв. Энэхүү онолоор бол ялаа антенныхаа үнэрлэх мэдрэхүйгээр үнэрийг мэдрэх үедээ үнэр алга болох хүртэл салхи сөрөн нисэж, улмаар үнэрээ алдсан үедээ хажуу тийш нисэж дахин олохыг оролддог гэж тайлбарладаг.
Шинэ судалгаа
Рокфеллерийн их сургуулийн мэдрэл судлаач Ванесса Рута тэргүүтэй эрдэмтдийн баг жимсний ялаа үүнээс илүү нарийн төвөгтэй үйлдэл хийдгийг тогтоожээ. Уламжлалт загвар нь ялаа хэрхэн алс хол зайд үнэрийг баримжаалж байгааг бүрэн тайлбарлаж чаддаггүй байна. Агаарт хөвөх химийн үнэрийн ул мөр нь ихэвчлэн ховор бөгөөд найдваргүй байдаг тул үүнийг судлахад хүндрэлтэй байдаг.
Ванесса Рутагийн хэлснээр, үнэр нь үл үзэгдэх бөгөөд ихэвчлэн тогтворгүй агаарын урсгалаар зөөгддөг байна. Тиймээс эрдэмтэд ялаа агшин бүрд юу үнэрлэж байгааг мэдэхэд бэрхшээлтэй байдаг тул судалгааны баг ялаанд зориулсан тусгай гүйлтийн зам ашиглан туршилт хийжээ.
