Зуны амралтын тухай зохион бичлэгийг “Би сайхан амарсан” гэх мэт ерөнхий өгүүлбэрээр эхлүүлээд дуусгалгүй, нэгэн бодит дурсамж, түүнээс авсан мэдрэмж, үлдсэн сэтгэгдлээ дарааллын дагуу бичвэл илүү амьд, уншихад сонирхолтой болдог. Эхлээд гарчигтаа тохирох нэг өдрөө эсвэл нэг үйл явдлаа сонго. Дараа нь хаана байсан, юу харсан, юу хийсэн, яагаад тэр мөч санаанд үлдсэнийг тайван бөгөөд үнэнээр нь тайлбарла. Доорх хоёр жишээ нь зохиомол бөгөөд хуулж өгөхөд бус, өөрийн дурсамжаа бичих загвар болгоход зориулагдсан.
Сэдвээ хэт ерөнхий биш, тодорхой сонгох
“Миний зуны амралт” гэдэг сэдэв өргөн учраас бүх амралтаа өдөр өдрөөр нь жагсаахад текст сул болдог. Харин “эмээдээ очсон нэг өдөр”, “бороотой үдээс хойш”, “анх удаа хоол хийж сурсан нь”, “найзтайгаа хийсэн жижиг аялал” гэх мэт нэг гол дүр зураг сонговол эхлэл, өрнөл, төгсгөл нь өөрөө гарч ирдэг.
Сэдвээ сонгосныхоо дараа таван асуултад хариулаарай. Тэр өдөр хаана байсан бэ? Хэн хамт байсан бэ? Эхэнд нь юу болсон бэ? Дунд нь ямар сонирхолтой, бэрх эсвэл хөгжилтэй зүйл тохиолдсон бэ? Эцэст нь та юу ойлгосон бэ? Эдгээр асуултын хариу нь зохион бичлэгийн төлөвлөгөө болно. Бүх зүйл онцгой байх албагүй. Өглөө эрт боссон, ус буцалгасан, борооны үнэр үнэртсэн, хэн нэгэнтэй ярилцсан зэрэг энгийн үйл явдал хүртэл мэдрэмжтэй бичвэл утгатай дурсамж болдог.
Дүр зураг гаргах жижиг арга
“Сайхан байсан” гэдэг ганц үгийг давтахаас зайлсхий. Үүний оронд юу харсан, сонссон, мэдэрснээ нэг, хоёр нарийн зүйлээр хэл. Жишээ нь “бороо орсон” гэхийн оронд “цонхон дээрх дуслууд зам мөр шиг доош урсаж байлаа” гэж бичиж болно. “Би баярласан” гэхийн оронд “инээхээ болиход хацар өвдөж байв” гэж дүрслэхэд уншигч тухайн мэдрэмжийг илүү ойр төсөөлнө.
Гэхдээ хэт олон гоё үг нэмэх шаардлагагүй. Нэг догол мөрөнд нэг гол санаа байхад хангалттай. Эхний догол мөр орчин, эхлэлээ; дунд хэсэг гол үйл явдлаа; сүүлийн догол мөр таны бодол, дүгнэлтийг илэрхийлнэ. Уншигч хаанаас хаашаа шилжиж байгааг ойлгохын тулд “өглөө”, “үдийн үед”, “орой болоход”, “тэр мөчид” гэх мэт цагийн холбоос үгийг тохируулж хэрэглэж болно.
Бүрэн жишээ 1: Богино зохион бичлэг
Эмээдээ очсон өдөр
Энэ зун би хотын дуу чимээнээс холдож, эмээдээ хэд хоног очсон юм. Өглөөний агаар хотынхоос өөр санагдсан. Цонхоо нээхэд сэрүүхэн салхи орж ирж, хашааны цаанаас тахиа донгодох чимээ сонсогдоно. Эмээ аль хэдийн босоод цайгаа чанаж байв. Би гал тогооны жижиг ширээний дэргэд сууж, халуун аяганаас гарах уурыг харсаар удаан ярилцсан.
Үдийн үед бид хашаан дахь ургамлуудаа усаллаа. Би эхлээд үүнийг энгийн ажил гэж бодсон ч усны савыг олон удаа дүүргэж явахад гар бага зэрэг ядрав. Эмээ инээгээд “ажил бол яарахаас илүү тогтмол хийхэд бүтдэг” гэж хэлсэн. Тэр үг тэр өдөртөө л биш, дараа нь хичээлээ хийхдээ ч санаанд ордог болсон.
Орой нь тэнгэр ягаандуу болж, хашааны моддын сүүдэр уртсав. Би утсаа хэсэг хойш тавиад, эмээтэйгээ сандал дээр сууж өнгөрсөн үеийнх нь тухай сонссон. Тэр өдөр би хол яваагүй, том адал явдалд оролцоогүй. Гэхдээ тайван ярилцаж, жижиг ажил хамт хийсэн нь зуны хамгийн дулаан дурсамжуудын нэг болсон.
Энэ жишээ богино боловч нэг өдрийг сонгожээ. Эхэнд нь орчин, дунд нь усалсан ажил, төгсгөлд нь үлдсэн бодол гарч байна. Та өөрийн дурсамжаар солихдоо эмээ, хашаа, цай гэсэн үгийг заавал ашиглах шаардлагагүй. Гол нь таны сонгосон өдөрт ийм тодорхой дараалал байх хэрэгтэй.
Бүрэн жишээ 2: Илүү дэлгэрэнгүй зохион бичлэг
Бороотой үдээс хойш
Зуны амралтын нэг өдөр би гадаа гараад дугуй унахаар төлөвлөсөн байлаа. Өглөө тэнгэр цэлмэг байсан учраас малгайгаа аваад л гарах гэж байв. Гэтэл үдийн үед салхи ширүүсэж, удалгүй бороо орж эхэлсэн. Эхэндээ би төлөвлөгөө маань бүтсэнгүй гэж урам хугарсан. Цонхоор харахад гудамж хоосорч, модны навч усанд гялалзаж байлаа.
Ээж маань цай чанаж өгөөд, “гэртээ байгаа өдрийг ч бас ашигтай өнгөрөөж болно” гэж хэлэв. Би эхлээд өрөөгөө цэгцэлж, удаан хайж байсан зургийн дэвтрээ оллоо. Дараа нь цонхны дэргэд суугаад борооны дуслуудыг ажиглан зураг зурж эхэлсэн. Нэг цаг өнгөрөхөд би дугуй унаж чадаагүйдээ биш, өмнө нь анзаараагүй жижиг зүйлсээ харсандаа баярлаж байв.
Орой бороо намдахад би гэрийнхний хамт гадаа гарсан. Замын хажуугийн усанд тэнгэрийн бүдэг гэрэл тусаж, агаар цэвэрхэн болсон байлаа. Бид хол яваагүй ч бага зэрэг алхсан нь сайхан санагдсан. Тэр өдөр би бүх төлөвлөгөө өөрчлөгдөхөд өдөр бүхэлдээ мууддаггүйг ойлгосон. Заримдаа шинэ санаа хамгийн гэнэтийн үед гардаг юм байна.
Энэ жишээнд эхний төлөвлөгөө, өөрчлөлт, хийсэн ажил, эцсийн бодол гэсэн дөрвөн хэсэг байна. Ийм зохион бичлэгт нэг жижиг бэрхшээл оруулах нь өрнөл үүсгэдэг. Гэхдээ заавал гунигтай эсвэл маш том асуудал зохиох хэрэггүй. Бороо орсон, автобус хоцорсон, найз нь ирж чадаагүй гэх мэт өдөр тутмын өөрчлөлт ч хангалттай.
Өөрийнхөө хувилбарыг эхлүүлэх өгүүлбэрүүд
Эхлэл олоход хэцүү бол “Энэ зуны хамгийн тод санаанд үлдсэн өдөр бол…”, “Өглөө сэрэхэд…”, “Би тэр өдөр эхэндээ… гэж бодож байлаа” гэсэн өгүүлбэрээр эхэлж болно. Дунд хэсэгт “Тэгтэл…”, “Үүний дараа…”, “Тэр мөчид би…” гэдэг холбоос ашигла. Төгсгөлд “Тэр өдрөөс хойш…”, “Надад үлдсэн хамгийн чухал санаа нь…” гэж бичвэл дүгнэлт рүүгээ зөөлөн орно.
Эдгээрийг бэлэн текст гэж харахгүй, харин өөрийн өгүүлбэрээ олох түшиг гэж ашиглаарай. Жишээ нь хэнтэй явсан, яг юу харсан, ямар үг сонссон, юу сурсан зэргээ үнэнээр нь нэмбэл таны зохион бичлэг бусдынхаас ялгарна. Бусдын дурсамжийг хуулснаас өөрийн энгийн боловч бодит өдрийг бичих нь илүү хүчтэй.
Дууссаны дараа хийх шалгалт
Бичвэрээ дуусгаад гарчиг нь доторх түүхтэйгээ таарч байгаа эсэхийг шалга. Хэрэв гарчиг “Миний зуны амралт” атлаа текст бүхэлдээ зөвхөн нэг хоолны тухай бол гарчгаа нарийсгах эсвэл амралтын бусад холбоосоо нэмэх хэрэгтэй. Дараа нь нэг догол мөрийг хассан ч утга алдагдахгүй байвал давхардаж буй санаа байж магадгүй.
Мөн нэр, гэрийн хаяг, утасны дугаар, бусдын хувийн нууц зэрэг хэрэггүй дэлгэрэнгүй мэдээллийг олон нийтэд байрлуулах бичвэрт бүү оруул. Сургуулийн даалгавар байсан ч таны зохион бичлэгийн зорилго нь хувийн бүх мэдээллээ өгөх биш, нэг дурсамжийг ойлгомжтойгоор хүүрнэх юм. Үнэн баримт, тодорхой дүр зураг, өөрийн бодол гурав байвал зуны амралтын зохион бичлэг чинь хангалттай сайн эхэлсэн гэсэн үг.
