Намтар бичихдээ өөрийгөө магтах урт жагсаалт биш, хүн таныг уншаад хэн болох, хаанаас эхэлсэн, одоо юу хийж буйг ойлгохуйц дараалалтай түүх бичнэ. Хамгийн амархан арга нь эхлээд баримтаа цуглуулж, дараа нь төрсөн үе, гэр бүл, суралцсан зам, сонирхол, зорилго гэсэн утгын дарааллаар богино догол мөр болгон бичих юм. Доорх жишээ нь зохиомол сурагчийн тухай тул өөрийнхөө бодит мэдээллээр сольж ашиглана уу.
Эхлээд ямар намтар хэрэгтэйгээ ялга
“Намтар” гэдэг үгийг хүмүүс өөр өөр утгаар хэрэглэдэг. Заримдаа өөрийн амьдралын тухай уялдаа бүхий бичвэр, заримдаа танилцуулгын товч мэдээлэл, заримдаа тодорхой үйл явдалд өгөх албан маягийн тайлбар гэсэн утгатай байдаг. Бичиж эхлэхээсээ өмнө хэнд өгөх, юунд хэрэглэхээ нэг өгүүлбэрээр тодорхойлоорой.
Хэрэв багш тань зохион бичлэг хэлбэрийн намтар хүссэн бол уншихад урсгалтай, өөрийн дуу хоолойтой текст хэрэгтэй. Хэрэв клуб, уралдаан, сайн дурын ажилд танилцуулга өгөх бол нас, сургууль, сонирхол, оролцоо, холбоотой амжилтаа товч жагсаасан хэлбэр илүү тохирно. Харин тодорхой асуултын хуудас бөглөж байгаа бол тэнд асуусан зүйлээс гадуур хувийн мэдээллээ нэмж тусгах шаардлагагүй.
Энэ нийтлэл дэх гол санаа энгийн: уншигчийг таамаглуулахгүйгээр, шаардлагатай мэдээллээ зөв дарааллаар өг. Унших хүний өмнөөс “Энэ хүн хэн бэ?”, “Одоо юу хийдэг вэ?”, “Юунд дуртай вэ?”, “Цаашид юу хийхийг хүсдэг вэ?” гэсэн асуултыг тавиад, текст дотроосоо хариулж чадвал суурь бүтэц чинь бүрдсэн гэсэн үг.
Бичихийн өмнө тэмдэглэх асуултууд
Цаасан дээр эсвэл утасныхаа тэмдэглэлд дараах асуултад хариулаад үзээрэй. Шууд бүтэн өгүүлбэр болгох гэж яарахгүй — эхлээд бодит баримт, санаагаа цэгцэлнэ.
Нэгдүгээрт, таны нэр, төрсөн он сар, төрсөн газар юу вэ? Хоёрдугаарт, та одоо хаана сурч эсвэл ажиллаж байна вэ? Гуравдугаарт, таны өдөр тутам хийдэг, сонирхдог, сайжруулахыг хичээдэг зүйл юу вэ? Дөрөвдүгээрт, өөрөөрөө бахархдаг нэг туршлага, шийдвэр эсвэл жижиг амжилт бий юу? Тавдугаарт, ойрын ирээдүйд сурах, хийх, бүтээхийг хүсдэг зүйл юу вэ?
Эдгээр асуултад хариулсан ч бүхнийг оруулах албагүй. Намтар богино байх тусам сонголт нь чухал болдог. Жишээлбэл, сагсан бөмбөгийн багийн танилцуулгад дуртай номынхоо урт жагсаалтыг оруулах шаардлагагүй байж болно. Харин уншлагын клубт зориулж байгаа бол тэр сонирхол чинь таныг танилцуулах гол хэсэг болно.
Уялдаа гаргах энгийн бүтэц
Эхний догол мөрөнд өөрийгөө товч танилцуул. Дараагийн догол мөрөнд өссөн орчин, сурч буй газар эсвэл чухал туршлагаа оруул. Гурав дахь догол мөрөөр сонирхол, оролцоо, өөрийн зан чанарыг харуулах бодит жишээ өг. Эцэст нь зорилгоо хэлээд дуусга. Ингэвэл текст “төрсөн, сурсан, дуртай” гэсэн тасархай өгүүлбэрийн жагсаалт биш, урагшилж буй нэг түүх болно.
Нэг өгүүлбэрт хэт олон санаа бүү чих. “Би 2010 онд төрсөн, хөлбөмбөг тоглодог, зураг зурдаг, ахтай, эмч болмоор байна” гэж таван мэдээлэл эгнүүлснээс хоёр, гурван өгүүлбэрт хуваавал уншихад хялбар. Мөн “би сайн”, “би авьяастай” гэж дангаар нь дүгнэхийн оронд яагаад тэгж боддогоо жижиг жишээгээр харуул. Долоо хоног бүр дугуйланд явдаг, ангийнхаа ажилд хариуцлага авч сурсан, эсвэл нэг ур чадвараа тогтмол давтдаг гэх мэт бодит үйлдэл нь илүү ойлгомжтой.
Бүрэн жишээ: сурагчийн намтар
Доорх нь бодит хүн биш. Нэр, газар, үйл явдал, зорилгыг нь өөрийнхөө үнэн мэдээллээр солих зориулалттай загвар юм.
Намтар
Намайг Энх-Оргил гэдэг. Би 2011 оны 4-р сарын 6-нд Дархан хотод төрсөн. Одоо ерөнхий боловсролын сургуулийн наймдугаар ангид сурдаг. Манай гэр бүлд аав, ээж, дүү бид дөрвүүлээ амьдардаг бөгөөд амралтын өдрөөр хамтдаа хоол хийж, кино үзэх нь надад хамгийн сайхан цаг байдаг.
Би багаасаа эвлүүлдэг тоглоом болон зураг зурах дуртай байсан. Сүүлийн хоёр жилд компьютер дээр энгийн зураг, танилцуулга хийхийг өөрөө сурч эхэлсэн. Ангидаа багийн ажил хийх үед би ажлуудаа хугацаанд нь хувааж, бусдын санааг сонсохыг хичээдэг. Нэг удаа манай баг сургуулийн арга хэмжээнд зориулж байгаль хамгаалах сэдэвтэй самбар бэлдсэн бөгөөд би зургуудыг нь зохион байрлуулж өгсөн. Тэр ажил надад ганцаараа сайн хийхээс илүү хамтдаа төлөвлөх нь чухал гэдгийг ойлгуулсан.
Чөлөөт цагаараа сагсан бөмбөг тоглож, адал явдалт ном уншдаг. Би шинэ зүйл сурахдаа эхлээд сайн хийж чаддаг хүмүүсийн ажлыг ажиглаад, дараа нь өөрөө жижигхэн туршилт хийдэг. Ирээдүйд график дизайн болон дижитал бүтээлтэй холбоотой чиглэлээр илүү ихийг сурч, хүмүүст ойлгомжтой мэдээлэл бүтээдэг хүн болохыг хүсдэг.
Энэ жишээний гол давуу тал нь том амжилт зохиож нэмээгүйд оршино. Өдөр тутмын сонирхол, нэг бодит оролцоо, ирээдүйн зорилго гэсэн гурван зүйл л хүний тухай тодорхой дүр зураг гаргаж чадна. Өөрийн намтарт та дуртай хичээл, гэр бүлийн тань нууц биш дурсамж, сурсан зүйл, хийж дуусгасан ажил зэргээс сонгож болно.
Товч намтрыг хэрхэн шахах вэ
Заримдаа тав, зургаан өгүүлбэр л багтана. Тэгвэл эхлээд өөрийгөө, дараа нь одоогийн үйл ажиллагаагаа, дараа нь онцлох нэг сонирхлоо, эцэст нь зорилгоо бич. Товч танилцуулга гэдэг нь дэлгэрэнгүй намтрын эхний догол мөрийг хуулна гэсэн үг биш; хамгийн хэрэгтэй мэдээллээ хасалт хийж үлдээсэн хувилбар юм.
Жишээ нь: “Намайг Энх-Оргил гэдэг, би наймдугаар ангид сурдаг. Дижитал зураг, сагсан бөмбөг сонирхдог. Багийн ажлын үед зураг, танилцуулгын хэсгийг хариуцах дуртай. Цаашид дизайнтай холбоотой ур чадвараа хөгжүүлэх зорилготой.” Ийм текстэд хэт олон дэлгэрэнгүй зүйл байхгүй ч уншигч таныг товч танина.
Дуусгахаасаа өмнө шалгах нь
Намтраа нэг удаа чанга уншаарай. Өгүүлбэр бүр таны тухай үнэн үү, дараалал нь ойлгомжтой юу, нэг үгийг олон давтсан уу гэдгийг ажигла. Өөрийн мэдэхгүй баримт, бодит бус шагнал, хэт сүртэй тодорхойлолт нэмж болохгүй. Таны намтрын хамгийн хүчтэй тал нь гоё сонсогдох өгүүлбэр биш, үнэн бөгөөд тодорхой байдал юм.
Нэр, утасны дугаар, гэрийн хаяг, нууц үг, иргэний баримт бичгийн дугаар зэрэг эмзэг мэдээллийг зөвхөн үнэхээр шаардсан, итгэлтэй албан сувгаар өгөөрэй. Энгийн танилцуулга, зохион бичлэг, нийтэд байрлуулах намтарт ийм мэдээлэл хэрэггүй. Бичвэрээ дуусгасны дараа уншигч таны тухай ойлгох ёстой зүйлээ ойлгож байна уу гэдгийг шалгаад, илүүдэл өгүүлбэрээ хасахад бэлэн болно.
