Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн санхүүгийн зах зээлд нэгэн сонирхолтой бөгөөд санаа зовоосон чиг хандлага ажиглагдах боллоо. Энэ бол хөрөнгө оруулалтын сангуудын, ялангуяа биржийн арилжааны сан буюу ETF-ийн (Exchange Traded Funds) хяналтгүй өсөлт юм. Өнөөдөр зарим ETF-ийн хөрөнгө 1 их наяд ам.долларт хүрээд байгаа нь дэлхийн эдийн засагт хэн мөнгө удирдаж, үр шимийг нь хэн хүртэж байгаа вэ гэдэг асуултыг хөндөж байна.
ETF нь энгийн иргэдэд хөрөнгийн зах зээлд хямд өртгөөр хөрөнгө оруулах боломж олгодог гэдгээрээ алдартай. Гэвч энэ нь нөгөө талдаа томоохон хөрөнгө оруулалтын компаниудын нөлөөг хэт ихэсгэж, зах зээлийн өрсөлдөөнийг хумьж байна. Хөрөнгө оруулалт ийнхүү төвлөрөх нь баячуудын хөрөнгийг улам хурдан өсгөх хөшүүрэг болж, эсрэгээрээ дундаж давхаргынхны хуримтлал, хөрөнгө оруулалтын үр өгөөжийг багасгах эрсдэлтэй байгааг шинжээчид анхааруулж байна.
Монгол залуусын хувьд ч энэ сэдэв хамааралтай. Бидний үеийнхэн хуримтлалаа хэрхэн удирдах, хаана хөрөнгө оруулах вэ гэж бодож байхдаа дэлхийн санхүүгийн системд үүсэж буй энэхүү тэгш бус байдлыг анзаарах хэрэгтэй. Хөрөнгө оруулалтын сангууд хэт томрох тусам зах зээлийн чөлөөт өрсөлдөөн буурч, энэ нь эцсийн дүндээ баян, ядуугийн ялгааг улам бүр тодотгож байна. Дундаж давхарга гэдэг бол эдийн засгийн нуруу юм. Хэрэв энэ давхарга шахагдаж, санхүүгийн эрх чөлөөнд хүрэх боломж нь хязгаарлагдвал нийгмийн тогтвортой байдал ч ганхах болно.
Эцэст нь хэлэхэд, хөрөнгө оруулалт бол зөвхөн тоо биш, энэ бол ирээдүйн нийгмийн бүтэц юм. Хэрэв бид хөрөнгөө зөвхөн цөөн хэдэн аварга том санд даатгаад байвал, бидний мөнгө өөрсдийн маань эсрэг, тэгш бус байдлыг дэмжих хэрэгсэл болон хувирч мэдэх юм. Тиймээс хөрөнгө оруулалтын боловсрол, зах зээлийн өнөөгийн нөхцөл байдлыг шүүмжлэлтэйгээр харах нь өнөөгийн залуусын хамгийн чухал чадвар болоод байна.
