Өнөөгийн дижитал эрин зуунд мэдээллийн байгууллагууд болон сэтгүүлчдийн бүтээлч хөдөлмөр хиймэл оюун ухаан (AI) болон томоохон технологийн компаниудын гол түүхий эд болж байна. Гэвч энэхүү үнэ цэнтэй контентыг ашигласны хариуд мэдээллийн салбарынханд шударга нөхөн олговор олгох асуудал олон улсад маргаан дагуулсаар байгаа юм. Энэхүү асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор НҮБ-ын Боловсрол, шинжлэх ухаан, соёлын байгууллага буюу ЮНЕСКО "Мэдээллийн салбарын шударга нөхөн олговрын удирдамж"-ийг боловсруулахаар дэлхий даяар зөвлөлдөх үйл явцыг эхлүүлжээ.
Технологийн аварга компаниуд болон AI загварууд нь сэтгүүлчдийн бэлтгэсэн мэдээ, сурвалжилга, дүн шинжилгээг өөрсдийн платформ дээрээ үнэ төлбөргүй ашиглаж, өндөр ашиг олдог нь уламжлалт хэвлэл мэдээллийн орлогыг бууруулж байгаа юм. Энэ нь сэтгүүл зүйн салбарын санхүүгийн тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлж, олон нийтийн үнэн зөв мэдээлэл авах эрхэд эрсдэл учруулж байна гэж ЮНЕСКО үзэж байна.
ЮНЕСКО-гийн Ерөнхий захирал Одри Азулей энэ талаар "Сэтгүүл зүй бол ардчиллын тулгуур багана. Тиймээс мэдээллийн салбарынхан бүтээлч хөдөлмөрийнхөө үр шимийг хүртэх нь шударга ёсонд нийцэх бөгөөд энэ нь салбарын ирээдүйг хамгаалахад чухал алхам юм" хэмээн онцолжээ. Тус байгууллагаас боловсруулж буй шинэ удирдамж нь технологийн компаниуд болон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн хоорондох харилцааг илүү тэгш, ил тод болгохыг зорьж байна.
Энэхүү санаачилга нь зөвхөн хөгжингүй орнуудад төдийгүй Монгол зэрэг мэдээллийн салбар нь технологийн хурдацтай өөрчлөлтөд өртөж буй улс орнуудад ч чухал ач холбогдолтой юм. Хэрэв энэхүү удирдамж батлагдвал, дэлхий даяарх мэдээллийн байгууллагууд өөрсдийн контентыг ашигласны төлөө технологийн платформуудаас зохих төлбөрийг нэхэмжлэх, гэрээ хэлэлцээр хийх эрх зүйн томоохон үндэслэлтэй болох юм.
Одоогоор ЮНЕСКО улс орнуудын засгийн газар, хэвлэл мэдээллийн байгууллага болон иргэний нийгмийн төлөөллүүдээс санал хүсэлт авч байгаа бөгөөд энэ нь дижитал эрин дэх сэтгүүл зүйн үнэ цэнийг дахин тодорхойлох түүхэн алхам гэж салбарын судлаачид дүгнэж байна.
